Page 8 - Boşnak Dünyası Gazetesi Eylül 2017
P. 8

8                                                                       KÖŞE YAZISI



                                      2. Dünya Savaşı








                                    Komünist Yugoslavya’ya




                                              giden yolda Sancak







     Tito’nun  önderliğindeki Partizanların   KPJ Sancak Bölge Komitesi’nin de si-  nog Oslobocenya Sancaka - Sancak   da  oldular.  29  Mart  1945  günü  Ye-
     Müslüman Boşnaklara ihtiyaç duy-  yasi sekreteriydi. Bu demektir ki, San-  Bölgesel Antifaşist Halk Kurtuluş   nipazar’da (Novi Pazar) toplanan II.
     muş  olması,  Bosna’yı  direnişin  mer-  cak (1943’teki) antifaşist mücadelenin   Meclisi) daha belirgin ortaya çıkmıştır.   ZAVNOS kongresinde Milovan Cilas
     kezi yapmaları, Tito’nun Müslüman   ilk  günlerinden  itibaren,  (1878  Berlin   ZAVNOS’un  çalışmalarına  Sancak’ın   Moşe Piyade ve Voya Lekiç’in giri-
     Boşnaklara “bizim yanımıza gelin, biz   Kongresi ile başlayan ve 1912-1913)   beş bölgesel merkezinden 263 delege   şimleri ile ZAVNOS’un dağıtılmasına
     sizi çetniklere, ustaşalara karşı koru-  Balkan savaşlarına kadarki süreçte   katılmıştır. Bu ZAVNOS toplantısın-  karar verildi. Bu karar 7 Ağustos 1945
     ruz” demiş olması Boşnakların büyük   olduğu gibi, tek bir bölge olarak kabul   da ZAVNOS meclisini temsil etmek   günü Belgrad’da toplanan III. AVNOY
     bir çoğunluğunun Partizanların ya-  edilmiştir. Rıfat BurçeviçTrşo; 5 Ha-  üzere 62 temsilci seçildi. Aynı şekil-  kongresinde onaylandı. Kongre dele-
     nında yer almasına neden olmuştur.   ziran 1942 tarihinde, üçüncü Sancak   de, çalışma şekli yönünden bölgesel   gelerine, bu işlemin ZAVNOS delege-
     Boşnak Dünyası Ağustos sayısında   Proleter Tugayı oluşturulduğunda,   hükümet gibi çalışan 10 temsilciden   lerinin iradesi ile yapıldığı söylenerek,
     Bosna ve Yugoslavya’daki gelişme-  parti yönetimin kararı ile 16 Haziran   oluşan yönetim kurulu da seçildi. Bu   gerçekte bu işin arkasında Sancak’ın
     ler yer almaktaydı. Bu ayki yazıda ise   1942 günü Tugayın siyasi işlerinden   toplantıda ZAVNOS’un ilk başkanlı-  otonomisine, çeşitli gerekçelerle karşı
     Sancak’ta neler yaşandığını konunun   sorumlu komiser yardımcılığına ge-  ğına Prijepolje kökenli Belgrad Üni-  çıkan ve yeni sosyalist devlet içinde,
     uzmanı Prof. Dr. Enes Pelidija’yı kay-  tirildi. Bu görevi ifa ettiği dönemde 2   versitesi profesörlerinden Sretan Vu-  Sancak’ın otonom olmasını isteme-
     nak alarak anlatmak istiyorum.  Ekim 1942 günü, çetnikler tarafından   kosavljeviç  seçildi. Yardımcılıklarına;   yenlerin  olduğu  gizlendi.  Bu  şekilde
                                     yakalandı, derhal infaz edildi ve bede-  Müftü Murat Efendi Şeçeragiç, Duşan   Sancak’ın gelecekteki Yugoslavya Fe-
     1941 Nisan’ında Yugoslavya Krallı-  ni kötü nama sahip Gruyiç mağarasına   İvkoviç ve Mirko Cujoviç getirildi.   deral Halk Cumhuriyeti’ndeki her tür-
     ğı’nın yıkılışı ve yeni düzen için ayak-  atıldı.               ZAVNOS bu tarihten itibaren, San-  lü otonomisinin önüne geçildi.
     lanmanın başlamasından sonra, bu                                cak halkının yasama, yürütme, temsil
     coğrafyada Sancak’ın otonomisi ile   Savaş sırasında tüm antifaşistler San-  alanındaki en önemli temsilcisi haline   Sancak halkı, ZAVNOS’un kuruluşu-
     ilgili ideallerin yeniden canlanması   cak’ı tek bir bölge olarak görmektey-  geldi. Yine bu toplantıda, Jajce’deki   na ve onun antifaşist rolüne verdiği
     bizi şaşırtmamaktadır. Bununla ilgili,   diler. İşgal güçleri özellikle işbirlikçi   ikincisi yapılacak AVNOJ (Antifaşis-  önem,  bu  olayın  hatırasına  duyduğu
     sadece dönemin önde gelen şahsiyet-  çetnik çeteleri, Sancak’taki Müslüman   tiçko Viyeçe narodnog Osloboçenya   saygı yüzünden, 20 Kasım tarihini
     lerinin değil, Sancak halkının bizatihi   halk üzerinde sayısız savaş suçları iş-  Yugoslaviye-Yugoslavya  Antifaşist  “Sancak Günü” olarak kabul etmiştir.
     kendisinin de katkısı büyüktür. Ne var   leyerek onu tamamen yok etmeye ça-  Halk Kurtuluş Meclisi) kongresinde
     ki, bir kişi bu alanda farklı biçimde öne   lışmışlardır.       ZAVNOS delegesi olarak, savaş ön-  Komünistlerin  Boşnaklara,  Boşnak-
     çıkmaktadır. Bu kişi Rıfat Burçeviç Tr-                         cesinde  Pljevlja’da  banka  sahibi  olan   ların komünistlere ihtiyacı vardı. Bir-
     şo’dur.                         2-3  Mart  1943  tarihlerinde,  Pljevlja,   Muhammed  Hacıismailoviç  delege   liktelikten zafer kazanıldı. Ama komü-
                                     Çajniçe (Čajniće), Prijepolje, Bijelo   olarak seçildi. Kendisi hiçbir zaman   nistler zaferden sonra ne ulusal, ne de
                                     Polje, Priboj, Nova Varoş ve Sjeni-  KPJ üyesi olmadığı halde tüm ailesi   dinsel grup olarak Boşnakları tanıma-
                                     ca’nın ileri gelenleri, Prijepolje’de   ile birlikte Partizanlara katılmıştır. Ne   dı. Daha sonraları yalnızca dinsel bir
                                     toplandılar. Toplantıda Draja Miha-  var ki kendisi bilinçli engellemeler yü-  grup olarak tanıdı. Sancak’ta otonomi
                                     iloviç’in Çetnik çeteleri tarafından   zünden, ismi 28-29 Kasım 1943 gün-  için karar alınmış olmasına rağmen
                                     Sancak’ın Müslüman halkı üzerinde   lerinde Jajce’de toplanan AVNOJ’un   başarı gelmeye başlayınca bundan da
                                     uygulanan soykırımlar kınandı ve ka-  resmi delege listesinde yer almasına   vazgeçildi. Eski Yugoslavya’da konu
                                     muoyunun bilgisine sunuldu. Bu bildi-  rağmen, bu toplantıya katılamamıştır.  Boşnaklar olunca komünist Sırplar
                                     ri içeriğinde, işgal kuvvetlerine                                     birden “komünist çetnik” ko-
                                     dönük sempatiyi çağrıştıracak                                         münist Hırvatlar birden “ko-
                                     hiçbir ibare olmadığı halde, bu                                       münist ustaşa” oluyordu. Ya-
                                     kararı imzalayanlardan birço-                                         şananlar komünizm çökünce
                                     ğu, 1945 yılından sonra, yeni                                         geriye yalnızca  çetnik ve us-
                                     komünist  idare  tarafından  tu-                                      taşanın kaldığını gösteriyor.
                                     tuklanmış  ve  idama  mahkum
                                     edilmişlerdir.                                                        Boşnaklar Komünistler tara-
                                                                                                           fından aldatıldı, yüzyılın so-
                                     Bu arada, Sancak Bölgesi’nde,                                         nunda da uluslar arası toplum
                                     işgal güçlerine ve işbirlikçi çe-                                     tarafından aldatıldı.
                                     telere karşı, Sancak halkının antifaşist   Bu dönemde bazı NOP (Narodna Os-
     Trşo, Sancak’taki halk ayaklanma-  mücadelesi de devam etti. Sancak ile   lobodilacki Pokret-Halk Kurtuluş Ha-  Boşnaklar artık kendilerini ulusal an-
     sının önderlerinden biri ve KPJ’nin   ilgili; onu ayrı ve tek (bütün) bir böl-  reketi) yönetici ve komutanlarının,   lamda net olarak tanımlayabiliyorlar.
     (Yugoslavya Komünist Partisi) Kara-  ge olduğuna dair düşünce genel kabul   ZAVNOS’un bir an önce dağıtılması   Bosna ve Sancak’ta takip edilecek po-
     dağ, Boka Kotorska ve Sancak Bölge   görüyordu. Bu düşünce 20-21 Kasım   ve Sancak’ın otonomisine dair fikir-  litika Akademik Prof. Dr. Muhamed
     Komitesi’nde eğitim sorumlusuydu.   1943 günlerinde, Pljevlja’da toplanan   lerinin söndürülmesi yönündeki ah-  Filipoviç’in dediği gibi “...her bölümü
     O  aynı  zamanda  10  Kasım  1941  günü   kurucu ZAVNOS kongresinde (Ze-  laksız oyunları başlamıştı bile. İkinci   mantıklı bir bütünün bir parçası olmak
     Zlatar’da kendi önerisi ile kurulan   maljsko Antifaşistiçko Vijeçe Narod-  Dünya savaşı sonunda bunda başarılı   zorunda.”
   3   4   5   6   7   8   9   10   11   12   13