Page 10 - Boşnak Dünyası Gazetesi Nisan 2017
P. 10

10                                                                        KÖŞE YAZISI






                                                         Osmanlılar’ın kurduğu




                                                Karadağ Boşnak şehirleri – 1















     Karadağ Devleti sınırları içindeki Adriyatik Deni-
     zi kıyısında bulunan Kotor, Budva, Risno, Bar ve
     Ultsiny (Ulcinj) şehirleri, Avarlar döneminde (M.S.
     560-805) kurulmuş şehirlerdir. Osmanlılar bölgeye
     gelene kadar Karadağ’ın iç kısımlarında şehir yer-
     leşimi pek yoktu. Daha çok kale ve pazar yerleri ile
     etraflarında küçük çaplı yerleşim birimleri şeklinde
     idi. Bölgede İllirya menşeyli; Medun, daha sonra
     Bihor, Onogoşt, Kukany (Kukanj), Plav ve İşkod-
     ra  gölü  yakınlarındaki  Jablyak (Žabljak)  kaleleri
     vardı. Bu kaleler, askeri amaçla kurulmuş oldukları
     için büyümemiş, etrafında yer alan köyler de ge-
     lişememişlerdi. Ortaçağ’da gelişmiş önemli pazar
     yeri  merkezleri;  Plyevlya  (Pljevlja)  veya  Taşlıca,
     Budimliya (Berane), Kruşevo (Gusinye yakınında),
     Podgoritsa (Podgorica) ile Riyeka Tsrnoyeviça’sı
     (Rijeka Crnojevića - Obod) idi.
                                                Podgoritsa (Podgorica), Taşlıca (Taslidža-Pljevl-
     Bilindiği gibi, Karadağ’da yaşayan insanların kö-  ja) ile Novi (Herseg Novi), günümüzdeki Karadağ
     kenleri, heterojen olup, tarih boyunca tek bir halk   Devlet sınırları içinde olan topraklarda inşa edilen
     yerine, yerel birkaç kabile yanında İlir, Kelt, Roma,   ilk Boşnak şehirlerdir. Tam olarak belirlenememiş
     Vlah, Got, Avarlar ile 7. asırdan sonra kuzey kısım-  olsa  da  şehir  olarak  Podgoritsa’nın  ilk  temelle-
     larında  Slavlar  ve  doğu  ile  güneydoğu  tarafla-  rinin,  Ribnitsa  ile  Moraça  nehirlerinin  birbirleri-
     rında  ise  Boşnyaninler  (Boşnaklar)  yaşamışladır.   ne kavuştukları yerde, 1466-1474 yılları arasında,
     Ortaçağ’daki  Bosna  Devleti  zamanında,  Kukanj   tahminlere göre Fatih Sultan Mehmet’in emriyle
     ve Bukvica Bogomil yerleşim merkezi idi. 1459 Yı-  atılmış  olduğu  sanılmaktadır.  Şehrin  ilk  ismi  Te-
     lında, Papa’nın baskılarına dayanamayan Bosna   pedöğen  (Tepedogen,  Depodogen)  olmuş,  ge-
     Kralı Tomaş Kotromaniç, Bosna’daki 40.000 Bo-  çen  zaman  içersinde  Podgoritsa  adını  almıştır.
     gomili  ülkesinden  kovmuş,  onlar  da  Hersek  Beyi   Onogoşt, Eski Karadağ, Kosova ve Brdo arasında
     Stepan Vukosiç Kosaça’nın ülkesine ve bugünkü   kurulmasının nedeni, Osmanlıların bölgeye haki-
     doğu Karadağ topraklarına, Onogoşt’tan Herseg   miyet kurmak ve bölgeyi kontrol altında tutmak
     Novi’ye  kadar  olan  bölgeye,  yerel  Bogomillerin   istemelerindendir.  1833’e  kadar,  içinde  ağırlıklı
     yanına  yerleşmişlerdir.  Ayrıca  Kriçi  ile  Lyubovice   olarak  Boşnaklar  yaşadığı  için  Bosna  Eyaleti’ne
     nahiyeleri de Osmanlı öncesinde mevcut yerleşim   bağlı kalmıştır. Podgoritsa tarihini yazan Aliya Na-
     birimleri idi. Akova yakınlarında da işlek bir pazar-  metak, Podgoritsalıların kendilerini Hersekli olarak
     yeri vardı.
                                                gördüklerini, kültürel yaşam ve edebiyat ile sanat
                                                bakımından Karadağ ve Arnavut halkları ile ortak
     Osmanlılar  döneminde  (1404-1852),  Karadağ’da   özellikleri yoktu. Konuştukları dili Sırpça ve Hırvat-
     inşa edilmiş olan 12 yeni şehrin, Boşnakların hem   çadan ayrı tutarak, Naşki Jezik (bizim dilimiz) de-
     Karadağ’da, hem Bosna Hersek’te, hem de bu-  mişlerdir.
     günkü Sırbistan sınırları içindeki Kuzey Sancak’ta
     millet  olarak  gelişmelerinde  çok  önemli  etkileri
     olmuştur.

     Karadağ, Osmanlı dönemine kadar uzun süre şe-                                        Kuruluş  sırasına  göre  3.  şehir,  Novi  (daha  sonra
     hirlere ve şehirli bir halka sahip olamamıştır. Örne-                                Herseg Novi) şehri olmuştur. Aslında inşasına, Po-
     ğin Tsetinye (Cetinje) şehri, 15. yüzyılın sonlarında                                dgoritsa ile Taşlıca’dan çok daha önce başlan-
     (1482)  şehir  olarak  inşa  edilmeye  başlayıncaya                                  mış fakat yapılan bu çalışmalar yeterli olamamış,
     kadar,  birkaç  evi  ve  meyhanesi  olan  küçük  bir                                 uzun  yıllar  boyunca  şehir  olarak  gelişememiştir.
     yerleşim birimi iken, Riyeka Tsırnoviça (Rijeka Cr-                                  Şehrin  ilk  temellerini  Bosna  Kralı,  Kral  Tvrtko  at-
     nojevića) ise küçük bir yerleşime benzeyen pazar                                     mış  (1353-1391),  inşasını  devam  ettiren  Herseg
     yerinden başka bir şey değildi.                                                      Styepan  Kosaça’dan,  “Herceg”  ismini  almıştır.
                                                                                          Osmanlılar bölgeyi fethedince, yarım kalmış şeh-
     Eski Karadağ ve Brdo bölgeleri ile çevresinde yer-  Hemen  hemen  aynı  dönem  içerisinde,  Taşlıca   rin  inşasına  devam  etmişler,  1508’den  1511  yılları
     leşik olan Karadağlı kabilelere göre, “Elde kazma,   (Pljevlja)  şehrinin  inşasına  başlanmıştır.  Hersek   arasında  inşa  çalışmaları  hızlandırılmıştır.  1508
     ziraat yapıp, ticaret ve zanaatkârlıkla uğraşmak-  Sancağının 1477 yılına ait defter kayıtlarında, “şe-  yılında şehirde 4.000 inşaat işçisinin çalıştığı ka-
     tansa, elde tüfek, haydutluk yaparak dağ hayatı   hirlerin inşası için 23 parsel tahsis edilmiştir” diye   yıtlara geçmiştir. Gelişimi içerisinde şehir, Osman-
     yaşamak çok daha kolaydı”. Bu nedenle Boşnak-  kaydedilmiştir.  Taşlıca;  1576  yılında  gerçek  şe-  lılar döneminde Bosna Eyaleti’nin bir Boşnak sahil
     lar ile Karadağlılar topluca birlikte pek yaşama-  hir  statüsüne  kavuşmuş  tek  yerleşim  birimi  olup,   şehri olmuş, öncelikli olarak ithalat-ihracat yapı-
     mış, ayrı ayrı yerlerde hayatlarını sürdürmüşlerdi.                                  lan (ağırlıklı olarak tuz ithali) çok önemli bir limanı
                                                1570’ten, 1830’a kadar, Hersek Sancağının merkezi   özelliğine kavuşmuştur.
                                                olarak kalmıştır.
   5   6   7   8   9   10   11   12   13   14   15